ตื่นแต่เช้ามืดกลับจนดึกแต่ยังคงเต็มไปด้วยรอยยิ้ม

....พี่น้องชนชาติม้งขมักเขม้นเตรียมการต้อนรับมิตรสหายจากพื้นราบให้ทันเวลา

งานนี้ผู้ที่เหนื่อยที่สุดเห็นจะเป็นพี่น้องม้งทั้งบ้านขุนกำลังและสันติสุข  ต้องขอขอบคุณพี่น้องทุกท่านที่ทุ่มเททั้งกายใจเพื่อให้งานนี้สำเร็จลุล่วงไปด้วยดี  แม้จะขลุกขลักอยู่บ้างแต่ก็ถือเป็นเรื่องธรรมดา

ชำแหละหมูม้ง-หมูภูเขา

งานช่วงเช้าพิธีกรรมทางศาสนาและร้องเพลงสดุดีวีรชน  ณ สุสานวีรชนใกล้ๆกับโรงเรียนการเมืองการทหารเก่า

เห็นผาช้าง-ผาวัวด้านหลังริบๆ

อีกมุมมองหนึ่ง ด้านหลังเป็นถ้ำหมอ

พระอาจารย์อดีตสหาย ร่วมประกอบพิธีกรรมและเทศนา  ร่วมกับมิตรสหายหลายเขตงานที่มาร่วมสดุดี

รถบริการขนส่งมวลชนขุนกำลัง-สันติสุข....นาที่เห็นเบื้องหลัง คือ นาประวัติศาสตร์

เป็นประวัติศาสตร์ที่ชาวนาจากพื้นราบร่วมกับนักศึกษา สหายจากภาคใต้ สหายชนชาติช่วยกันบุกเบิกขึ้นมาหลังจาก โรงเรียนการเมืองการทหาร(กองร้อย 6) รุ่นที่สองเรียนจบ ( เปิดระหว่างเดือนมีนาคม 2520 - มิถุนายน 2520 รวม 4 เดือน)หลังจากแยกย้ายกันสู่กองร้อยต่างๆ แล้ว  กำลังจำนวนไม่น้อยได้ถูกส่งมาร่วมกันบุกเบิกนาตามลุ่มลำน้ำสาว ซึ่งประสบความสำเร็จเป็นอย่างดี พื้นที่เดิมเป็นป่ากล้วย  ต้องช่วยกันขุดถอนเอาต้นกล้วยออก  แล้วทำคันนาขึ้น  มีการทำเขื่อนทดน้ำเข้านาจากการร่วมมือร่วมใจกันทำให้ปลายปีนั้นนาผาจิก็ได้ผลผลิตเป็นทุ่งรวงทองไปทั่ว

มิตรสหายร่วมนมัสการและอุทิศส่วนกุศลแด่วีรชน

รายชื่อวีรชน ณ สุสานแห่งนี้  ส่วนท่านที่ยืนอยู่ข้างๆ ณ เวลานี้น่าจะเป็นพ่อนักศึกษาไปแล้ว

พิธีเปิดอนุสรณ์สถานเป็นไปอย่างเรียบง่าย........ร่วมกับมิตรสหายที่มาจากทุกสารทิศ

บรรยากาศบริเวณที่สุสานวีรชนที่นา ชุดแรก ที่ว่าชุดแรกเพราะการเดินทางมีส่วนที่ล่าช้า ทำให้เดินทางมาถึงแบ่งเป็นสองชุดใหญ่ ชุดแรกนี้จะเห็นบริเวณข้างหลังที่เป็นทุ่งนาชัดเจน เป็นบริเวณที่เคยถูกนาปาล์ม และเคยมีหลุมระเบิด 500 ปอนด์

ส.เทิด หรือ ส.เกษตร เมื่อครั้งอยู่ผาจิ
ขึ้นกล่าวคำสดุดีและความรู้สึกต่อหน้าสุสานวีรชนร่วมกับป้าเอื้อ ภรรยาของ ส.ชิดหรือประสิทธิ เทียนศิริ ผู้อาวุโสของเขตงานที่เป็นที่เคารพรักของทุกคนที่ได้พบเจอ

แม้จะมาถึงล่าไปหน่อย  แต่ลุงภูเรือ และคณะจากสามจังหวัด  รวมทั้งลุงพาสิต และสหายเขตงานต่างๆ ก็ได้จัดพิธีรำลึกสหายผู้เสียสละที่นาขึ้นอีกครั้งอย่างสมเกียรติ    สหายต่างๆ ได้ผลัดเปลี่ยนกัน ขึ้นกล่าวความรู้สึกได้ความหมายที่ลึกซึ้งกินใจ   มีทั้งตัวแทนผู้อาวุโสของเขตงาน โดยป้าเอื้อ หรือภรรยาของลุงชิด (ประสิทธิ์ เทียนศิริ)   ส.เทิด ที่รับผิดชอบเขตงานใหม่ที่เขียนเล่าเรื่องราวอยู่ใน 2519me  รวมทั้งผู้กองสหายชนชาติ ที่ขอขึ้นพูดต่อหน้าธงแดงอีกสักครั้ง     เป็นพิธีการที่ไม่ได้มีการตระเตรียมใดๆ มาก่อน  นับเป็นไฮไลต์ที่สุดของเช้าวันนั้น

จากซ้ายไปขวา...

ส.นิ่ม สหายหญิงหนึ่งในสามสาวแห่งห้วยผักหละ ดูเธอเป็นคนเงียบๆ พูดน้อยมาก
ส.จ่อย หนึ่งในสี่ผู้บุกเบิกงานเขต 7/3 ทุกวันนี้ฝังตัวจนตั้งครอบครัวอยู่ที่หมู่บ้านนั่นแหละ
ส.หนูนา มังกรน้อยแห่งลำปาง เธอเป็นสหายที่เอื้ออารีมาก ดูแลสุขทุกข์ของสหายที่ขึ้นมาในงานอย่างดีเยี่ยม จิตใจรับใช้ประชาชนเฉิดฉายยิ่ง
ส.เมือง มวลชนทหารบ้านอีกท่านนึง เป็นชาวนาที่ยากจนสนิทอย่างยิ่งแม้แต่ตอนนี้ ท่านเป็นตัวแทนรับหมวด ทปท แทนญาติส.จันทร์ติ๊บ ผู้เสียสละ ส.เมืองภูมิใจมากที่ได้สวมหมวก ทปท
ส.หนุ่ย สหายหญิงหนึ่งในสามสาวแห่งห้วยผักหละอีกท่านหนึ่ง สดใสร่าเริง แม้แววตาจะอมทุกข์น้อยๆ บนใบหน้าที่ดูร่าเริง
ส.พี่วิไล ลูกสาวสหายอาวุโสพ่ออุ๊ยจันทร์แห่งบ้านป่าเมี่ยง สามีคือส.เรือง ทหารบ้าน ประสบอุบัติเหตุต้องลาจาก และมีน้องเป็นทหารบ้านด้วยคือ ส.จอน พี่วิไลไม่เคยขึ้นฐานที่มั่นผาจิ แต่พี่ผูกพันกับผาจิในฐานแห่งที่บ่มเพาะสหายปฏิวัติที่ลงมาทำงานในบ้านป่าเมี่ยง ขุนฝาง ร่างกายของพี่ดูไม่ค่อยแข็งแรงจากอุบัติเหตุรถพร้อมๆกับสามี แต่จิตใจของพี่ เป็นหญิงแกร่งอีกท่านหนึ่ง
ส.ปลวก สหายปัญญาชนอีกท่านหนึ่งที่มีท่วงทำนองการใช้ชิวิตติดดินที่สุดแนบสนิทกับชาวนามากที่สุดคนหนึ่ง ปัจจุบันทำงานเป็นครูในชนบทที่อีสาน
ส.พี่นวล ภรรยาคู่ชีวิต ส.ดวง ผู้สูญเสียบุตรชายคนเดียวไป ปัจจุบันมีบุตรชายมาทดแทนแล้ว
ส.อะไรเอ๋ย ดูซิ ทักทายกันอย่าใกล้ชิดแต่เราก็ยังลืมชื่อ เป็นสหายมวลชนชาวนาจากฝาง ที่นั่งข้างหน้า แม่นแล้ว ส.เคียว

ใครเป็นใครกันบ้างนิ?(แอดมิน)

ตำนานน้ำสาว

เรื่องเดิมมีอยู่ว่าบริเวณที่ราบลุ่มน้ำสาวซึ่งเป็นที่นาปัจจุบัน  มีหญิงชาวพม่าอาศัยอยู่บริเวณนั้น  เธอมีหน้าตาสวยงามแต่ตัวเล็ก   เดิมทีมีผู้ชายคนหนึ่งมาหลงรัก  แต่เนื่องจากตัวเล็กเกินไป  ชายคนนั้นจึงทิ้งเธอไป   เธอจึงขี่ชายพลายติดตามชายผู้นั้นไปแต่ไม่ทันจึงต้องกลับมา    เธอเสียใจมากจนตรอมใจตาย   ก่อนตายได้สั่งเสียกับญาติว่าถ้าหากเธอตายไป    ให้ฆ่าช้างพลายตัวใหญ่นั้นและตัดซี่โครงหนึ่งซี่ไปฝังรวมกับร่างของเธอที่ถ้ำแห่งหนึ่ง   ส่วนทรัพย์สินมีไหเงิน 3 ใบ  ไหทอง 3 ใบ  ให้ไปฝังที่น้ำบ่อรู ภายหลังเมื่อชาวบ้านได้ทราบถึงตำนานนี้   จึงได้มีการค้นหาตามเรื่องราวที่ได้ทราบต่อๆ กันมา   ปรากฏว่าได้ค้นพบถ้ำแห่งหนึ่ง   ปากถ้ำสูงจากพื้นดินประมาณ 5 เมตรและไม่กว้างมากนัก  ต้องทำบันไดขึ้น  เมื่อเข้าไปว่าถ้ำนั้นมืดมาก    แต่เพดานมีความสวยงามมาก   มีขนาดใหญ่พอๆ กับถ้ำสื่อสาร   ข้างในมีเสาหินอยู่ 1 ต้น  บริเวณก้นถ้ำ     ที่ตีนเสาเป็นรูปดอกบัวหกเหลี่ยม   ตรงกลางกลมเรียว    เสาค้ำถึงผนังถ้ำ  ที่ติดเพดานก็เป็นรูปดอกบัวเหมือนกับฐาน   ตรงกลางเสาสูงจากพื้นดินราว 1 เมตร เป็นช่องสำหรับจุดธูปเทียน      ด้านหน้าเสามีกู่เล็กๆ      ขุดบริเวณตีนเสาพบโอ่งเล็กๆ ใบหนึ่งฝังอยู่    เมื่อเปิดออกมาปรากฏว่าข้างในมีหัวกะโหลกเล็กๆ   ฟันครบ   ดูจากรูปร่างของกะโหลกศีรษะก็น่าจะเป็นคนสวยจริงๆ   และพบซี่โครงของช้าง 1 ซี่อยู่รวมกันในโอ่งนั้น      จึงเป็นที่มาของคำเรียกลำน้ำที่ผ่านบริเวณนี้ว่า "น้ำแม่สาว"(ชาวบ้านที่ขุดก็คือพวกเรา   ขุดเมื่อประมาณปี 30 ต้นๆ ) ของที่เล่าจื๊อได้มานำกลับมาบ้าน  ไม่นานก็ไม่สบายใจ   จึงเอาไปไว้ที่โคนต้นไม้ต้นหนึ่ง   พอนึกได้อีกครั้งกลับไปดูก็หายไป     ทุกวันนี้ยังหายสาบสูญ ถ้ำดังกล่าวตั้งอยู่บริเวณงวงช้าง  ของดอยผาช้างหลวง   สังเกตได้จากบริเวณจุดชมวิวก่อนลงหมู่บ้าน  จุดนั้นจะสังเกตเห็นดอยผาช้างเป็นรูปช้างเอียงคอมาทางทิศตะวันตกก็ที่ตำแหน่งนั้นบริเวณนาธงแดง  ยังพบซากอิฐ   เข้าใจว่าเป็นฐานเจดีย์ของวัดในสมัยก่อน บริเวณภูหลังนาธงแดงมีคูดินโบราณอยู่หลายแห่ง    ตัดภูเขาค่อนข้างลึกประมาณท่วมศีรษะ   (ไม่ใช่หลุมหลบระเบิดของเราแน่นอน)บริเวณนาต่อสู้พบกล้องยาสูบ  และข้าวของเครื่องใช้สมัยโบราณกระจายอยู่หลายแห่ง   จากนาต่อสู้ไปมีถ้ำเล็กๆ  เคยมีผู้พบพระหิน    เคยพบพระหินขนาดใหญ่  ใหญ่ขนาดเอามาลับมีดได้   โดยเล่ายา  แต่ไม่ทราบว่าเอาไปวางไว้กันที่ไหนแล้ว     เคยมีพบผู้พระทองเมื่อปี 2528   ตอนที่รถแทรกเตอร์ปรับเส้นทางเข้าไปที่นาใกล้ๆ 44 เข้านาต่อสู้ออกไปไร่ทหาร   พระองค์นี้ถูกพวกสร้างเอาไป ที่บ้านธงแดงทางทิศตะวันออกหรือหลังอนุสรณ์สถานปัจจุบันมีผาเล็กๆ  บริเวณตีนผาจุดที่ลงไปบ้านธงแดง   เมื่อประมาณปี 16-17   ชาวบ้านได้พบกลองกบหรือกลองมโหระทึก 3 ใบ   กับน้ำเต้าดิน(น้ำต้น) 2 ใบ     จึงได้นำมาแต่สมัยนั้นเห็นว่าไม่มีค่า   กลองถูกนำมาตัดทำแคนม้ง   แต่ทำไม่สำเร็จเพราะสัมฤทธิ์เก่ามากจนเปราะจึงเสียหายไป   ส่วนน้ำต้นก็ถูกนำมาเคาะดูจนแตก 

ปัจจุบันยังมีการพบพระองค์เล็กๆ ประปราย  ในบริเวณตั้งแต่ที่นามาถึงหมู่บ้านสันติสุขปัจจุบัน เมื่อคืนพ่อหลวงจำผ่านมา เพราะมายื่นหนังสือให้นายกสุรยุทธ์ให้ติดตามที่ท่านรับปากกับพวกเราไว้เมื่อตอนขึ้นเป็นนายกใหม่ๆ เมื่อเดือนแรก  โดยเฉพาะเรื่องถนนทางขึ้นผาจิ หากไม่รีบดำเนินการหน้าฝนนี้เละแน่    ตอนนี้เวลาผ่านไปเกือบ 5 เดือนแล้วยังไม่มีอะไรคืบหน้า (อีกเหมือนกัน)

พาพ่อหลวงมานั่งฟังวิทยุบ้านตุลาไทย  ระหว่างนี้จึงได้เล่าตำนานของน้ำแม่สาวและเรื่องของเก่าของโบราณหลายจุดที่อยู่บนที่ราบฝั่งริมน้ำสาว แสดงว่าแถบนั้นมีคนอยู่มาก่อนและน่าจะเป็นคนที่ราบ ตอนแรกคิดว่าเป็นชาวลัวะ   แต่เมื่อมีซากเจดีย์และมีพระกระจัดกระจายอยู่มาก  สันนิษฐานว่าคงเป็นคนพื้นราบนี่เอง   หรือตามคำบอกเล่าก็อาจเป็นชาวพม่าที่กินแดนมาจนถึงบริเวณนี้ก็ได้   อย่างเมืองเชียงแสนยุคเมื่อ 200 ปีกว่าๆ มานี้เอง   ก็มีชาวพม่าครึ่งเชียงแสนครึ่ง   ตอนนั้นกองทัพเชียงใหม่บุกไปล้อม   ออกอุบายว่าให้ชาวเชียงแสนจับพม่ามาฆ่าแล้วจะไม่ทำอะไร    แต่ปรากฏว่าเมื่อชาวเชียงแสนฆ่าพม่าแล้วเปิดประตูเมือง ให้ทัพเชียงใหม่ยกเข้าไป  ทัพเชียงใหม่ก็จัดการเผาเมืองเชียงแสนเสียแล้วกวาดต้อนชาวเชียงแสนมาเชียงใหม่ (รวมทั้งบรรพบุรุษของกระผม)    เรื่องนี้เป็นรอยด่างทางประวัติศาสตร์เรื่องหนึ่ง    เพราะซากเจดีย์เก่าแก่ที่เชียงแสนนั้นหาใช่เก่าเพราะสร้างมานานอย่างเดียวไม่  แต่เป็นเพราะถูกเผาด้วย     ดังนั้นเรื่องราวของเชียงแสนที่เมืองแตกเมื่อ 200 ปีก่อน ที่เพิ่งครบรอบไปเมื่อไม่กี่ปีมานี้    จึงไม่มีหน่วยงานใดๆ คิดจะฟื้นเรื่องนี้ขึ้นมาเล่าขานให้คนรุ่นหลังฟังอีก

ส่วนเรื่องฆ้องกบหรือกลองกบ  เป็นกลองมโหรทึกสัมฤทธิ์   ใช้ตีเวลางานพิธี  แหล่งกำเนิดมาไกลถึงถิ่นชนชาติจ้วงที่มณฑลกวางสีทางตอนใต้ของจีน(เหนือเวียตนาม) โน่น     สมัยที่ที่บ้านยังค้าพวกวัตถุโบราณสมัยโน้นฆ้องแต่ละใบก็มีราคาเหยียบแสนแล้ว    ราคาสูงหรือต่ำ  ดูที่จำนวนกบ   ถ้ากบขี่กันหลายๆ ตัวอันนั้นก็แพงระเบิดเลย